ในโลกของภาพยนตร์และซีรีส์นิยายวิทยาศาสตร์ มีเพียงไม่กี่ผลงานที่สามารถสร้าง “แรงสั่นสะเทือน” ได้ลึกซึ้งเทียบเท่ากับ Dune ผลงานชิ้นเอกของ Frank Herbert นวนิยายที่ไม่ได้เพียงวางรากฐานให้กับจักรวาลทะเลทรายอันกว้างใหญ่ แต่ยังหล่อหลอมวิธีคิดของผู้สร้างสรรค์ในยุคต่อมาอย่างแยบยล ทั้งในแง่การเมือง ศาสนา ระบบนิเวศ และชะตากรรมของมนุษยชาติ และในวาระที่กระแสของ Dune: Part Three เริ่มก่อตัวขึ้น #Legend_th จะพาผู้อ่านสำรวจว่า ในภูมิทัศน์ของภาพยนตร์และซีรีส์สายไซไฟ มีผลงานใดบ้างที่หยิบยืม “ดีเอ็นเอ” จากจักรวาลของ Dune มาต่อยอดเป็นแรงบันดาลใจ

Star Wars

หนึ่งในตัวอย่างที่ถูกพูดถึงมากที่สุดคือ Star Wars ของ George Lucas ภาพยนตร์และซีรี่ย์ระดับตำนานที่มักถูกนำไปเปรียบเทียบกับ Dune อย่างต่อเนื่อง ด้วยวิธีการที่เรื่องเล่าของทั้งสองจัดวาง “ฮีโร่” ไว้ท่ามกลางแรงกดดันของโครงสร้างอำนาจอันมหาศาล Luke Skywalker อาจเริ่มต้นจากภาพของเด็กหนุ่มธรรมดา แต่เส้นทางของเขากลับถูกกำหนดโดยแรงผลักจากโชคชะตาและพลังที่ยิ่งใหญ่เกินกว่าจะควบคุมได้ ซึ่งสะท้อนเส้นทางของ Paul Atreides ที่ไม่ได้เพียงเติบโตขึ้นเป็นผู้นำ หากแต่เริ่มตระหนักว่าบทบาทของตนเองอาจนำไปสู่ผลลัพธ์ที่เขาไม่อาจหลีกเลี่ยง ซึ่งความแตกต่างอยู่ตรงที่ Star Wars เลือกนำเสนอภาพของ “ผู้กอบกู้” ในเชิงโรแมนติก ขณะที่ Dune กลับตั้งคำถามอย่างเฉียบคมว่าการมีอยู่ของบุคคลเช่นนี้อาจเป็นอันตรายมากเพียงใด

Blade Runner

ในอีกมิติหนึ่ง Blade Runner ของ Ridley Scott แม้จะมีการดัดแปลงมาจากผลงานของ Philip K. Dick แต่ด้วยโทนความหม่น เรื่องราวของปรัชญา และการตั้งคำถามเกี่ยวกับตัวตนของมนุษย์ ทั้งหมดล้วนสะท้อนให้เรานึกถึงภาพแนวทางการเล่าเรื่องเชิงลึกแบบเดียวกับที่ Dune ได้วางรากไว้ เพราะในอีกทางหนึ่งแล้ว sci-fi อาจไม่ได้สื่อความถึงเรื่องของ “ภาพอนาคต” เพียงอย่างเดียว แต่คือการสำรวจ “ภายในร่างกายและจิตใจของมนุษย์” ในเวลาเดียวกัน

Arrival

ใน Arrival ของ Denis Villeneuve สิ่งที่เชื่อมโยงกับ Dune ไม่ได้อยู่ที่สเกลของจักรวาล หากแต่อยู่ใน “โครงสร้างของการรับรู้” เพราะ Arrival วางภาษาให้เป็นมากกว่าเครื่องมือสื่อสาร แต่เป็นกุญแจที่ปลดล็อกวิธีคิดของมนุษย์ เมื่อ Louise Banks เริ่มเข้าใจภาษาของเอเลี่ยน เธอก็เริ่มรับรู้เวลาในรูปแบบที่ไม่เป็นเส้นตรง ซึ่งสะท้อนแนวคิด prescience ของ Paul Atreides ได้อย่างลึกซึ้งว่า แท้จริงแล้วความสามารถในการ “เห็นอนาคต” ที่ไม่ได้เป็นเพียงพร แต่เป็นภาระทางจิตใจและศีลธรรมที่ตัวผู้ได้รับต่างต้องแบกรับ และในบางครั้งอาจนำมาซึ่งผลเสียมากกว่าผลดี

Foundation

ผลงานของ Isaac Asimov อย่าง Foundation นับเป็นอีกเรื่องที่สะท้อนอิทธิพลของ Dune ผ่าน “ภาพของจักรวรรดิ” ที่ยิ่งใหญ่แต่กำลังแตกร้าว ซีรีส์นำเสนอ Galactic Empire ในฐานะระบบที่ดูเหมือนมั่นคง หากแต่เต็มไปด้วยความเปราะบางจากภายใน ไม่ต่างจากจักรวาลของ Dune ที่อำนาจถูกค้ำจุนด้วยสมดุลอันละเอียดอ่อนระหว่างตระกูล ศาสนา และทรัพยากร หาก Dune ตั้งคำถามถึงอันตรายของการฝากความหวังไว้กับ “บุคคล” ที่มองเห็นอนาคต Foundation ก็ขยายคำถามนั้นไปสู่ “ระบบ” ที่พยายามควบคุมอนาคตแทน

Game of Thrones

แม้จะดูฉีกกรอบไปสักหน่อยที่ซีรี่ย์แห่งยุคอย่าง Game of Thrones ถูกนับเป็นหนึ่งในภาพยนตร์และซีรี่ย์ที่ได้รับแรงบันดาลใจจากจักรวาลของ Dune แต่หากมองให้ลึกซึ้งกว่าภาพจำของกรอบ sci-fi จักรวาลสายแฟนตาซีเรื่องนี้มีโครงสร้างที่สะท้อนความเป็น Dune อย่างชัดเจน โดยเฉพาะการเมืองแบบ “ตระกูล” ที่อำนาจไม่ได้มาจากกำลังเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากพันธมิตร การแต่งงาน และการหักหลัง ไม่ต่างจากการช่วงชิงอำนาจระหว่าง House Atreides และ Harkonnen

ในขณะเดียวกัน ทรัพยากรใน Westeros ไม่ว่าจะเป็นทองคำ อาหาร หรือมังกร ทำหน้าที่คล้าย “Spice” ใน Dune คือเป็นตัวกำหนดสมดุลอำนาจอย่างแท้จริง ใครควบคุมทรัพยากรได้ ผู้นั้นย่อมควบคุมเกมการเมืองได้ รวมไปถึงเรื่องของศาสนาที่เป็นอีกแกนสำคัญ ทั้ง The Lord of Light และ Faith of the Seven ถูกใช้เป็นเครื่องมือทางอำนาจพอๆ กับความเชื่อส่วนบุคคล สะท้อนแนวคิดเดียวกับ Dune ที่ศรัทธาถูกหล่อหลอมเพื่อการควบคุม และท้ายที่สุดกับการรื้อภาพจำของ “ฮีโร่” แบบดั้งเดิม เพราะตัวละครอย่าง Paul Atreides หรือเหล่าผู้เล่นเกมแห่งอำนาจใน Westeros ล้วนเต็มไปด้วยความคลุมเครือทางศีลธรรม ทำให้โลกของพวกเขาไม่ใช่การต่อสู้ระหว่างดีและชั่ว แต่คือการเอาชีวิตรอดท่ามกลางอำนาจ ความเชื่อ และผลประโยชน์ที่ซับซ้อน

ในท้ายที่สุด สิ่งที่ทำให้ผลงานเหล่านี้ยังคงถูกนำไปเชื่อมโยงกับ Dune ไม่ใช่เพียงองค์ประกอบของเรื่องเล่า หากแต่เป็น “วิธีคิด” ที่ Frank Herbert ได้ทิ้งไว้ให้กับโลกของไซไฟ โลกที่อำนาจ ศรัทธา และทรัพยากร ไม่เคยแยกขาดออกจากกัน และอนาคตของมนุษย์ อาจไม่ได้ถูกกำหนดด้วยความหวังเพียงอย่างเดียว หากแต่ด้วยทางเลือกที่เราตัดสินใจในวันนี้